........Başlangıcında televizyonda kaynağını bulabileceği düşünülen belgesel filmi, ülkemiz de rating canavarı ve popülerci tavır, yemiş bitirmiştir. ‚çünkü görsel medyanın ilahı rating sayılarına dönüşmüştür. Kamuoyuna yön vermesi gerekenlerin rotalarını "People Meter"den ulaşan rakamlar çizmeye başlamıştır. 80'lı yıllardan başlayarak gelişen ve bütün toplumu etkisi altına alan zihniyet, çok değerli belgeselcileri ya köşelerine çekilmesine neden olmuş yada televizyonların dayatmalarına teslim etmiştir. Sponsorluk mekanizması toplum yararından çok şirketlerin mali yararlarına hizmet eder konuma gelmiştir. Ülke ayaklar altından kayarken, toplumsal, sosyal ve siyasi bir çöküş yaşanırken; tamamıyla ticari bir tür olan pop müzik bile desteklenirken, yaşanan gerçekliği sanatın penceresinden topluma ulaştırması gereken belgesel sinema yapımı kişisel çabalara terk edilmiş, gezi filmleri ve tanıtım filmleri televizyonlardan belgesel adıyla yayınlanır olmuştur...

........Gerçek zamanın düşsel bir dünyaya taşınmasıdır belgesel film. Yapılanı tarafından ne kadar gerçekçi olarak nitelenirse nitelensin gerçek olan, bir başka düşsel zaman boyutuna taşınır. Bilimsel tezler, içerir ama, sinemada bireyin düş gücüyle de çok bağlantılı bir anlatım biçimidir belgesel film. Sanılanın aksine, "yönetmen sineması"dır. Gerçek, yönetmenin dünyasından yansır. Onun gözü, onun duygularıyla bir senteze ulaşır. O sentez izleyicisine başka bir bakış açısı kazandırır. Birlikte yaşamaya çok alıştığımız olguları başka bir çerçeveden karşımıza çıkarır. Sorunsalı; sadece tarih, doğa veya kişiler değil yaşamın bütününüdür. " gerçeği (yalnızca) bir öykünün yörüngesinde değil, gerçekliğinin kendi dramatik gerilimi içinde (öyküleştirip) aktararak seyircisinin gerçek dünyaya yeni bir gözle bakmasını sağlamaya çalışan belgesel sinemanın en önemli niteliği, seyircisinden kendisini özdeşleştirmek yerine, bunları tartıp yorumlamasını beklemesidir."

........Sanatın bütün dallarında çoğu zaman dekor olarak kullanılan her türlü şey onun asıl konusunu ve sorunsalını oluşturur. Onun dünyasında dekor yoktur, "şeylerin" kendi gerçekliği vardır. Yapım düşü, deneysel film heyecanı ve ritmi ile örtüşür. Tecimsel değildir, yapım serüveni düşünsel bir itkiye dayanır. Bu saptayış ülkemiz Kültür Bakanlığı arşivlerinde gösterim değeri bile olmayan, belgesel adıyla bakanlığa satılmış filmleri kapsamıyor elbette. İşte tam bu noktada şunu düşünmeden edemiyor insan, yıllarca bakanlığa sadece ve sadece ticari amaçları uğruna "belgesel film!" yapanlar, "belgesel film sanat mıdır?" sorusunun sorulma nedenleri değil midirler?...

........ Belgesel filmin dünyadaki saygın isimlerinden Jorıs İves'ın 1957'de yazıya döktüğü düşünceleri 1996 Türkiye'sinde sorulan soruya denk düşüyor; " belge filmi gerçekle bir savaştır. Gerçeğin tükenmez kuyusunda iyi bir arayıcı gibi kazmak... Bugünün tarihini, topluca, bugün için ve gelecek için yazıyoruz. Belge filmi çevirmek güç bir sanattır. Dünya stüdyomuzdur. Bu stüdyoda "sesiz durulmasını" istemeyiz. Bizimki, uzun bir çıraklık devresi gerektiren toplu bir sanattır... Belge filmi sinema sanatının bilincidir... Gerçeğe dayanan yaratıcı bir hayal gücü gereklidir..."

M .Adil Yalçın

Türk Sinemasında Kısa Film Kurmaca Belgesel ve Canlandırma Sineması üzerine bir soruşturma (Aralık 1996) kitabı için yazılmıştır.